Farklı olmaktan vazgeçmenin dayanılmaz hafifliği

jean-pierre-arboleda-smartass

Art work: JEAN PIERRE ARBOLEDA Smartass

Bu görsel Janteloven’ın bir prensibini hatırlattı bana: You’re not to think you are smarter than we are.


İskandinav ülkelerinde siyah seviyorlar ama cool ve asil havası vermekten çok janteloven için.

Janteloven bireysel başarı yerine toplumun kolektif başarısını gözetiyor. Janteloven bireysel hırs ve başarıya değer vermiyor üstüne üstlük garipsiyor. Janteloven umursamıyor bireysel başarıyı. Amerikalıların veya ‘kapitalizm’ diyerek genişletelim, bireyi öne çıkaran, hırslı ve başkalarının üzerine basarak yukarılara çıkmasını tavsiye eden tavrından çok uzakta bir yerlerde Janteloven. Jante Law Danimarkalı Norveçli yazar Aksel Sademose tarafından ortaya atılmış. Jante Law veya janteloven’ı belirleyen 10 prensip var. Bu kuralların temeli hep homojen bir yapıyla ilgili ve sürekli ‘kendinin bizden daha üstün olduğunu daha iyi olduğunu aklından bile geçirme’ diyor:

  • Özel olduğunu düşünmüyorsun herhalde.
  • Bizim kadar iyi olabileceğini aklına getirmiyorsundur.
  • Bizden daha zeki olduğunu zannetmiyorsundur.
  • Kendi kendini bizden daha iyi olduğun konusunda kandırmıyorsundur.
  • Bizden daha fazla bilmiyorsundur herhalde.
  • Kendini bizden daha önemli gibi hissetmiyorsundur.
  • Herhangi bir şeyde iyi olduğunu iddia etmiyorsundur.
  • Bize gülmüyorsundur.
  • Kimsenin umurunda olduğun kanısına kapılmamışsındır.
  • Bize bilgiçlik taslamıyorsundur.

Sandemose bunları 1933’ye yazdığı kitabında ele almış. Bireylerin haddini aşmamasını, kolektif bilincin toplumun lehine olmayan, uyumu, birliği ve sosyal istikrarı bozan şeylerden kaçınmalarını öneriyor. Haddinizi aşmayın diyor yani. Kitaptaki 11. Madde ise ceza gibi bir şey ve “senin hakkında bir şey bilmediğimiz kanısına kapılmamışsındır herhalde” diyor.

Sandemose Jante şehrinin sosyal sınıfına da değiniyor. Hepsi diğeriyle aynı statüdeler. Kentin kuralları ise sadece o kent veya insanlar için değil heryerde uygulanabilecek ve geçerli kurallar. Sandemose’nin yaptığı şey yeni bir şey bulmaktansa zaten Danimarka ve Norveçlilerin yaşam tarzı ve ruhunu anlatıyor. Sonradan bu kavram, çevresinden kopup yükselmeye çalışan kişileri kınamak için de kullanılır olmuş. The law of jante demokrasinin İskandinav ülkelerinde nasıl algılandığını ve uygulandığını da çok iyi açıklıyor.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s